Retinopatija je opšti naziv za oštećenja mrežnice (retine), tankog sloja tkiva na zadnjem dijelu oka, odgovornog za pretvaranje svjetlosnih signala u živčane impulse. Retina je ključna za jasan i precizan vid, pa njeno oštećenje može dovesti do ozbiljnog gubitka vida, pa čak i sljepoće. Retinopatija se najčešće javlja kao posljedica hroničnih bolesti, poremećaja cirkulacije ili degenerativnih promjena.
Vrste retinopatije
- Dijabetička retinopatija
Najčešći oblik retinopatije i vodeći uzrok sljepoće u radno aktivnoj populaciji. Nastaje zbog dugotrajno povišenog šećera u krvi, koji oštećuje male krvne žile retine. Postoje dvije glavne faze: Neproliferativna retinopatija – karakterizirana mikrovaskularnim promjenama, sitnim krvarenjima i edemom. Proliferativna retinopatija – nastaje stvaranjem novih, krhkih krvnih sudova koji lako pucaju i uzrokuju ozbiljna krvarenja u oku.
- Hipertenzivna retinopatija
Uzrokovana dugotrajno povišenim krvnim pritiskom. Simptomi uključuju suženje i zadebljanje krvnih žila, sitna krvarenja i otok optičkog živca. Ovaj oblik retinopatije često odražava i stanje krvnih žila u ostatku tijela, pa je važan znak sistemske hipertenzije.
- Prematurna retinopatija (retinopathia praematurorum)
Javlja se kod prijevremeno rođene djece, posebno onih koja su bila na terapiji kisikom. Dolazi do abnormalnog rasta krvnih žila u mrežnici, što može dovesti do odvajanja retine i gubitka vida.
- Retinopatija uzrokovana drugim faktorima
Dugotrajna anemija, poremećaji koagulacije, traumatske povrede oka, te autoimune i vaskularne bolesti mogu dovesti do sličnih oštećenja.
Simptomi i znakovi
Retinopatija se u ranim fazama često razvija bez simptoma, što je čini posebno opasnom. Kada se jave, simptomi mogu uključivati:
- zamućen vid,
- pojavu tamnih mrlja (skotoma),
- “plutajuće” tačkice pred očima,
- gubitak centralnog ili perifernog vida,
- naglo slabljenje vida u slučaju krvarenja u oku.
Dijagnostika
Osnovni pregled za otkrivanje retinopatije je oftalmoskopija, pri kojoj se pregledava očno dno. Dodatne metode uključuju:
- Optičku koherentnu tomografiju (OCT) – za otkrivanje edema i promjena u slojevima retine,
- Fluoresceinsku angiografiju – za analizu krvnih žila,
- Ultrazvuk oka – kod većih krvarenja kada mrežnica nije vidljiva.
Liječenje i prevencija
Liječenje zavisi od uzroka i stadija bolesti. Kod dijabetičke retinopatije ključna je regulacija šećera u krvi, krvnog pritiska i lipida.
Terapijske opcije uključuju:
- Lasersku fotokoagulaciju – zaustavljanje rasta abnormalnih krvnih sudova,
- Injekcije anti-VEGF lijekova – smanjuju stvaranje novih žila i edem,
- Vitrektomiju – operativno uklanjanje krvarenja ili ožiljaka.
Prevencija podrazumijeva redovne oftalmološke preglede, naročito kod osoba s dijabetesom i hipertenzijom, zdravu ishranu, prestanak pušenja i redovnu fizičku aktivnost.
Zaključak
Retinopatija je ozbiljno oboljenje koje može proći neprimijećeno sve do kasne faze, kada je liječenje otežano, a oštećenja nepovratna. Redovni pregledi očnog dna, naročito kod rizičnih osoba, od presudne su važnosti za rano otkrivanje i uspješno liječenje. Pravovremena terapija može značajno usporiti napredovanje bolesti i sačuvati vid, što retinopatiju čini jednim od najsnažnijih argumenata za važnost preventivne oftalmologije.
