Uvod
Humani papiloma virus (HPV) predstavlja najčešću polno prenosivu infekciju u svijetu. Procjenjuje se da će gotovo 80% seksualno aktivnih žena tokom života doći u kontakt s barem jednim tipom HPV-a. U većini slučajeva infekcija prolazi spontano, bez kliničkih manifestacija, zahvaljujući efikasnom odgovoru imunološkog sistema. Međutim, kod dijela žena infekcija perzistira, što može dovesti do razvoja cervikalne intraepitelne neoplazije (CIN) i, ukoliko se ne liječi, do raka grlića materice. Upravo zbog toga jačanje i održavanje funkcionalnog imunog sistema igra ključnu ulogu u kontroli i eliminaciji HPV infekcije.
Imunitet i prirodni tok HPV infekcije
HPV je virus koji inficira epitelne ćelije kože i sluznica, a imunološki sistem reaguje prvenstveno putem lokalnog mukoznog imuniteta. Prirodni tok infekcije pokazuje da se kod većine žena infekcija eliminiše u periodu od 6 do 24 mjeseca. Glavni razlog za to je aktivacija urođenog i adaptivnog imunog odgovora – posebno citotoksičnih T-limfocita i ćelija prirodnih ubica (NK ćelija) koje uništavaju inficirane ćelije epitela. Kada je imunitet oslabljen (usljed stresa, hroničnih bolesti, nepravilne ishrane ili lošeg načina života), povećava se rizik od perzistencije virusa. Perzistentna infekcija je ključni faktor rizika za nastanak prekanceroznih i kanceroznih promjena na grliću materice.
Faktori koji utiču na imunitet kod HPV infekcije
Na sposobnost organizma da eliminiše HPV značajno utiču:
- Životne navike – pušenje, konzumacija alkohola i nedostatak sna povezani su s većom vjerovatnoćom perzistencije infekcije.
- Ishrana – deficit vitamina A, C, E i folne kiseline, kao i minerala poput cinka i selena, negativno utiče na imunski odgovor. Antioksidansi igraju važnu ulogu u zaštiti ćelija od oksidativnog stresa, koji može pogoršati virusnu replikaciju.
- Stres i hormonski disbalans – hronični stres dovodi do povećane produkcije kortizola, koji smanjuje efikasnost imunog odgovora.
- Komorbiditeti – dijabetes, HIV infekcija i druge hronične bolesti značajno povećavaju rizik od trajne HPV infekcije i razvoja komplikacija.
Strategije jačanja imuniteta kod HPV infekcije
Jačanje imuniteta kod žena sa HPV infekcijom treba biti sveobuhvatno i uključivati nekoliko komplementarnih pristupa:
Zdrav način života
Redovna fizička aktivnost (30 minuta umjerene aktivnosti dnevno) dokazano poboljšava cirkulaciju imunih ćelija i smanjuje upalne procese.
Održavanje adekvatne tjelesne mase doprinosi balansu hormona i smanjenju oksidativnog stresa.
Prestanak pušenja i smanjenje konzumacije alkohola značajno smanjuju rizik od progresije HPV infekcije u CIN lezije.
Uravnotežena ishrana
Ishrana bogata voćem i povrćem, integralnim žitaricama, ribom i zdravim mastima doprinosi sinergijskom jačanju imunog sistema.
Vitamin C (citrusi, paprika, kivi) i vitamin E (orah, badem, biljna ulja) povećavaju antioksidativnu zaštitu.
Folna kiselina (zeleno lisnato povrće) i vitamin B12 učestvuju u procesima sinteze DNK i regeneracije epitela.
Cink i selen, prisutni u morskim plodovima, sjemenkama i orašastim plodovima, podržavaju funkciju limfocita.
Dodaci ishrani i imunomodulatori
Određeni biljni ekstrakti (npr. ekstrakt zelenog čaja, kurkumin, beta-glukani iz gljiva) pokazuju imunomodulatorne i antioksidativne efekte u studijama.
Probiotici (posebno laktobacili) pomažu u očuvanju vaginalne mikrobiote, što je važno jer zdrav vaginalni ekosistem predstavlja prirodnu barijeru protiv HPV-a.
Neki medicinski proizvodi koji se koriste vaginalno a na bazi su polikarbofila i betaglukana mogu doprinijeti obnovi epitela i jačanju lokalnog imuniteta (vagine).
Vakcinacija
Iako je vakcina protiv HPV-a primarno preventivna i najefikasnija kada se daje prije početka seksualne aktivnosti, kod već inficiranih žena vakcinacija može doprinijeti smanjenju rizika od reinfekcije drugim tipovima HPV-a i ubrzati eliminaciju već prisutnog virusa kroz jačanje imunog odgovora.
Zaključak
HPV infekcija je globalno rasprostranjena i u većini slučajeva prolazna, ali kod određenog broja žena može dovesti do ozbiljnih posljedica po reproduktivno i opšte zdravlje. Ključnu ulogu u eliminaciji virusa ima imunološki sistem. Stoga je važno da žene sa HPV infekcijom aktivno rade na jačanju imuniteta kroz pravilnu ishranu, zdrav način života, smanjenje stresa, korištenje dodataka ishrani i redovne ginekološke kontrole. Jačanje imuniteta ne samo da povećava vjerovatnoću eliminacije virusa, već i smanjuje rizik od razvoja cervikalnih lezija i raka grlića materice, čime se direktno utiče na očuvanje zdravlja i kvaliteta života žena.
