HPV infekcija kod žena i muškaraca

Uvod

Humani papiloma virus (HPV) predstavlja jednu od najčešćih seksualno prenosivih infekcija u svijetu. Procjenjuje se da će do 80% seksualno aktivnih osoba tokom života biti izloženo HPV-u. Infekcija može biti prolazna i bez simptoma, ali određeni tipovi virusa imaju značajan onkogeni potencijal i povezani su sa razvojem malignih tumora.

Epidemiologija i prenos

HPV se prenosi prvenstveno seksualnim kontaktom (genitalno-genitalni, oralno-genitalni i analno-genitalni), ali i bliskim kontaktom kože i sluznica. Infekcija se javlja kod oba pola i može uzrokovati različite kliničke manifestacije – od benignih genitalnih bradavica do prekanceroznih lezija i karcinoma.

HPV kod žena

Kod žena, HPV je najvažniji uzročnik cervikalnog karcinoma. Pored cerviksa, infekcija može zahvatiti vulvu, vaginu, anus i orofaringealnu sluznicu. Većina infekcija je prolazna i spontano se eliminiše unutar 1–2 godine, ali perzistencija visokorizičnih tipova (posebno HPV 16 i 18) predstavlja glavni faktor rizika za progresiju ka intraepitelnim neoplazijama i invazivnom karcinomu.

HPV kod muškaraca

Muškarci su često asimptomatski nosioci, ali mogu razviti genitalne kondilome, intraepitelne neoplazije penisa, anusa i orofaringealne karcinome. Posebno kod muškaraca koji imaju seks sa muškarcima (MSM) i HIV-pozitivnih osoba rizik od perzistentne infekcije i maligniteta je značajno povećan.

Najagresivniji tipovi HPV-a

Preko 200 identifikovanih tipova HPV-a se klasificira na niskorizične (LR-HPV) i visokorizične (HR-HPV):

• Niskorizični tipovi (6 i 11): uzrokuju više od 90% anogenitalnih kondiloma, ali rijetko vode ka malignim transformacijama.
• Visokorizični tipovi (16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58): povezani su sa prekanceroznim i kanceroznim promjenama.
• HPV 16: najagresivniji i najčešći tip, odgovoran za oko 50–60% svih slučajeva cervikalnog karcinoma i značajan dio karcinoma anusa i orofaringealnog karcinoma.
• HPV 18: drugi po učestalosti, posebno povezan sa adenokarcinomom cerviksa.
• Tipovi 31, 33, 45, 52 i 58: značajno doprinose globalnom teretu HPV-indukovanih karcinoma, naročito u kombinaciji sa HPV 16 i 18.

Prevencija i značaj vakcinacije

Prevencija uključuje vakcinaciju koja pokriva najčešće i najopasnije tipove HPV-a (16 i 18, ali i 6, 11, 31, 33, 45, 52, 58 kod devetovalentne vakcine). Sekundarna prevencija se zasniva na skriningu (Papa test, HPV testiranje), što omogućava rano otkrivanje i liječenje prekanceroznih lezija. Kondomi smanjuju rizik, ali ne pružaju potpunu zaštitu.

HPV infekcija predstavlja globalni javnozdravstveni problem kod oba pola. Najagresivniji tipovi – posebno HPV 16 i 18 – nose najveći onkogeni rizik. Edukacija, vakcinacija i redovan skrining su ključni u prevenciji HPV-asociranih maligniteta.